Tình hình Biển Đông vẫn xấu đi

Bởi tronbokienthuc
Trả lời phỏng vấn có những chuyên viên : ông Greg Poling, Giám đốc chương trình Sáng kiến minh bạch hàng hải châu Á ( AMTI ) của Trung tâm điều tra và nghiên cứu kế hoạch và quốc tế ( CSIS, Mỹ ) ; PGS-TS Richard Heydarian, chuyên viên nghiên cứu và phân tích chính trị và những yếu tố quốc tế của Philippines ; tiến sỹ Swee Lean Collin Koh, chuyên viên quốc phòng thuộc Trường Nghiên cứu quốc tế S.Rajaratnam, Nước Singapore .

Mục Lục Bài Viết

Bắc Kinh tăng cường quân sự

Ông đánh giá như thế nào về tình hình Biển Đông trong 5 năm qua ?

Ông Greg Poling: Tình hình ở Biển Đông diễn biến xấu hơn đối với các bên tranh chấp ở Đông Nam Á. Từ sau năm 2016, Trung Quốc hoàn thành thêm nhiều cơ sở quân sự ở một số thực thể tại Biển Đông để tăng cường lực lượng và triển khai hàng trăm tàu dân quân ở quần đảo Trường Sa. Những điều đó đang khiến cuộc sống của ngư dân, các nhà khai thác dầu khí và thường dân trên khắp khu vực ngày càng khó khăn hơn.

5 năm sau phán quyết của Tòa trọng tài quốc tế: Tình hình Biển Đông vẫn xấu đi

ẢNH : NVCC

PGS-TS Richard Heydarian: Hơn 1 năm qua, đại dịch Covid-19 đã khiến nhiều nước ở Đông Nam Á lẫn Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ… bị phân tâm. Trong bối cảnh như vậy, Trung Quốc đã lợi dụng tình hình nhằm củng cố vị thế kiểm soát nhiều hơn về mặt thực địa ở Biển Đông. Trung Quốc tăng cường lực lượng dân quân biển quấy rối Philippines, Việt Nam. Điển hình là vụ nhiều tàu dân binh biển của Trung Quốc hoạt động suốt nhiều tháng tại bãi Ba Đầu. Bắc Kinh đang bao vây, cưỡng ép các nước khác ra khỏi khu vực quần đảo Trường Sa.

TS Swee Lean Collin Koh: Chúng ta chưa thấy xung đột bùng phát ở Biển Đông. Nhưng tình hình đã trở nên căng thẳng hơn – với sự can dự của nhiều bên (đặc biệt là Trung Quốc và Mỹ) và một loạt các vụ gây sức ép ở một số thực thể tại Biển Đông. Xung đột chưa nổ ra có thể do các bên liên quan nỗ lực giữ cho hành động của họ dưới ngưỡng sử dụng vũ trang và các cuộc đối thoại tiếp tục đang diễn ra, chẳng hạn như các cuộc đàm phán Bộ quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC) đang diễn ra – dù đàm phán đã chậm lại kể từ khi Covid-19 bùng phát.

Trung Quốc có nhiều hoạt động gây quan ngại

Suốt 5 năm qua, Trung Quốc liên tục có nhiều hành vi gây quan ngại ở Biển Đông. Giữa năm 2019, Trung Quốc điều động tàu khảo sát Thành Phố Hải Dương 08 cùng lực lượng tàu yểm trợ xâm phạm vùng biển xung quanh quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền lãnh thổ Nước Ta .Lực lượng hải cảnh Trung Quốc cũng liên tục quấy phá tàu cá của ngư dân Nước Ta. Trong đó, một vấn đề nghiêm trọng đã diễn ra vào ngày 2.4.2020 khi tàu hải cảnh Trung Quốc đã đâm chìm 1 tàu cá của ngư dân Tỉnh Quảng Ngãi đang hoạt động giải trí hợp pháp ở vùng biển xung quanh quần đảo Hoàng Sa thuộc chủ quyền lãnh thổ Nước Ta. Được ca tụng là “ hung thần quỷ ác ” trên Biển Đông, lực lượng hải cảnh Trung Quốc đầu năm nay được Quốc hội nước này trải qua luật mới được cho phép sử dụng vũ khí nhằm mục đích vào tàu quốc tế ở những vùng biển mà Bắc Kinh công bố chủ quyền lãnh thổ. Điều này gây nên quan ngại nghiêm trọng vì Trung Quốc hoàn toàn có thể tận dụng để tiến công tàu những nước .
Cũng trong 5 năm qua, Bắc Kinh đã quân sự chiến lược hóa, tiến hành nhiều mạng lưới hệ thống trinh thám, tên lửa đối không ( như HQ-9 ) lẫn đối hải ( YJ-12, YJ-62 … ) đến những thực thể ở 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền lãnh thổ Nước Ta nhưng đang bị Bắc Kinh chiếm đóng phạm pháp. Trong số này, sau hòn đảo Phú Lâm ở Hoàng Sa, những bãi đá Xu Bi, Vành Khăn và Chữ Thập ở quần đảo Trường Sa cũng đã được Trung Quốc hoàn thành xong các hạ tầng đường sân bay, nhà chứa máy bay. Kèm theo đó, Trung Quốc cũng tiếp tục điều những loại máy bay tiêm kích như J-10 và J-11, oanh tạc cơ H-6 đến những hòn đảo và bãi đá vừa nêu .
Bắc Kinh cũng liên tục tổ chức triển khai nhiều cuộc tập trận ở Biển Đông trong những năm gần đây .

Ông nhận định và đánh giá thế nào về những hành động của Trung Quốc ( ví dụ tăng cường thiết lập vùng xám, quân sự chiến lược hóa … ) ở Biển Đông ?

Ông Greg Poling: Trung Quốc thực thi chiến lược vùng xám ở Biển Đông bằng cách điều động lực lượng hải cảnh và dân binh biển gây ra nguy cơ va chạm và đe dọa các tàu của Philippines, Malaysia và VN. Các nước trong khu vực ngày càng gặp nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm nhà đầu tư sẵn sàng vào dầu khí ngoài khơi vì những rủi ro. Ngư dân Philippines đang bị xua đuổi khỏi ngư trường. Không bao lâu nữa, Biển Đông sẽ quá nguy hiểm cho bất kỳ thường dân nào khác ngoài Trung Quốc hoạt động.

TS Swee Lean Collin Koh: Những năm qua, chúng ta có thể thấy rằng Trung Quốc đã tiến hành củng cố hơn nữa quyền kiểm soát và thống trị thực tế ở Biển Đông. Điển hình là các cuộc nâng cấp liên tục đối với khu vực mà họ kiểm soát – đặc biệt là các tiền đồn đảo nhân tạo, hoặc việc tăng cường khả năng quân sự và tuần duyên nói chung ở khu vực. Và như tôi đã đề cập, Trung Quốc tiếp tục sử dụng các hành vi cưỡng ép đối với các nước Đông Nam Á tại Biển Đông.

\ n

Cẩn trọng với COC

Đâu là giải pháp để giảm stress Biển Đông ? Và đâu là những yếu tố thiết yếu để những bên đạt được một COC hiệu suất cao ?

Ông Greg Poling: Các giải pháp chỉ có thể thông qua biện pháp ngoại giao. Dù có được thông qua, COC khó giải quyết các căng thẳng. Vì vậy, các bên tranh chấp ở ASEAN nên tiến hành các cuộc thảo luận song song về quản lý nghề cá, dầu khí, hoạt động thực thi pháp luật và các vấn đề quan trọng khác trong tiến trình làm việc giữa ASEAN và Trung Quốc. Bên cạnh đó, các nước ASEAN nên ủng hộ quốc tế hóa các tranh chấp – nêu vấn đề tại LHQ và các diễn đàn khác – để khiến Trung Quốc phải trả giá về mặt ngoại giao khi gây ra các hành vi xấu. Chỉ có sự lên án quốc tế mới khiến Trung Quốc phải tìm kiếm các thỏa hiệp.

PGS-TS Richard Heydarian: Con đường phía trước cho chúng ta là các thành viên ASEAN, đặc biệt là Philippines, Việt Nam, Indonesia cần phối hợp hành động nhiều hơn. Về COC, tôi không kỳ vọng nhiều, vì có thể dẫn đến một nhận thức sai lầm rằng Trung Quốc đang tương tác với các nước láng giềng một cách hòa bình và tôn trọng. Các nước ASEAN trước hết cần có một bộ quy tắc ứng xử riêng.

5 năm sau phán quyết của Tòa trọng tài quốc tế: Tình hình Biển Đông vẫn xấu đi

ẢNH : NVCC

TS Swee Lean Collin Koh: Có một thực tế là chưa thấy giải pháp cuối cùng nào đủ sức giải quyết các tranh chấp này, cách duy nhất sắp tới là kiểm soát căng thẳng một cách hòa bình. Trong khi duy trì các nỗ lực đối thoại, các bên Đông Nam Á yếu hơn ở Biển Đông vẫn sẽ phải tăng cường năng lực lực lượng hàng hải quốc gia.

Ngoài ra, các kịch bản hiện tại và tương lai dự đoán Biển Đông sẽ khiến việc gắn kết hơn nữa với các quốc gia bên này trở nên quan trọng hơn. Những nỗ lực này kết hợp lại có thể giúp duy trì một phương thức hòa bình và ổn định ở Biển Đông, để không một bên cụ thể nào có thể chiếm ưu thế hoàn toàn.

5 năm sau phán quyết của Tòa trọng tài quốc tế: Tình hình Biển Đông vẫn xấu đi

ẢNH : NVCC

Bên cạnh những hành động bảo mật an ninh – chính trị trên, những bên tương quan ở Biển Đông phải liên tục nhấn mạnh vấn đề lao lý quốc tế và trật tự dựa trên quy tắc – ví dụ như gửi công hàm tới Liên Hiệp Quốc để phản đối những công bố bành trướng của Bắc Kinh là cách tốt. Đối với những nước Khu vực Đông Nam Á, điều quan trọng là phải đa dạng hóa những nguồn góp vốn đầu tư và thị trường xuất khẩu của họ để giảm bớt hoặc giảm thiểu rủi ro đáng tiếc do kinh tế tài chính Trung Quốc ép buộc .
Mặc dù COC đã được xem là một giải pháp quan trọng trong tương lai, nhưng nếu không có bất kể xu thế nào sâu hơn cho chính sách của COC – đặc biệt quan trọng là những chính sách bảo vệ việc tuân thủ và thực thi – thì rất khó để COC có ảnh hưởng tác động vĩnh viễn ở Biển Đông .

Tìm cách hợp thức hóa với UNCLOS

Tình hình Biển Đông vẫn xấu đi - ảnh 4

ẢNH : NVCC

Trung Quốc đã tuyên bố các phán quyết của tòa là vô hiệu. Trong khi đó, với tư cách là một bên của Công ước LHQ về luật Biển (UNCLOS) 1982, Bắc Kinh bị ràng buộc về mặt pháp lý bởi các quyết định của Tòa Trọng tài.
Có thể Trung Quốc sẽ thay đổi các lập trường pháp lý ở Biển Đông nhằm hợp thức hóa với các quy định mà nước này đã ký trong UNCLOS.

Hai giải pháp khả dĩ nhất để giải quyết tình hình stress của Biển Đông : Một là những bên tranh chấp thuộc khối ASEAN tự xử lý với nhau những tranh chấp ở Biển Đông trên cơ sở UNCLOS ; hai là những bên trong ASEAN mời Trung Quốc tham gia một ủy ban hỗn hợp lâm thời để quản trị nghề cá, bảo vệ thiên nhiên và môi trường và nguồn sống ở những vùng biển trong khu vực .

GS Stein Tønnesson

( Viện Nghiên cứu tự do Oslo, Na Uy )

Tăng cường hợp tác hàng hải

Tình hình Biển Đông vẫn xấu đi - ảnh 5

ẢNH : NVCC

Các nước hoàn toàn có thể thôi thúc sự đồng thuận lớn hơn về những quy tắc hàng hải. Điển hình là nhiều nước đã mở màn lên tiếng chỉ trích lập trường của Trung Quốc trên Biển Đông. Đối với những vương quốc không có công bố chủ quyền lãnh thổ ở Biển Đông, việc gửi thêm tàu chiến trong một khu vực đã có tranh chấp và tham gia vào những hoạt động giải trí thủy quân nên được phối hợp với những vương quốc Khu vực Đông Nam Á có công bố chủ quyền lãnh thổ. Các bên cần tăng cường hợp tác hàng hải trong nhiều nghành nghề dịch vụ : giám sát, thiên nhiên và môi trường, tăng trưởng và hạ tầng … Hợp tác hàng hải này hoàn toàn có thể nâng cao năng lượng của những vương quốc trong việc tuần tra trên biển, bảo vệ tài nguyên biển và thiên nhiên và môi trường …

TS Rebecca Strating (Chuyên gia về chính trị và quan hệ quốc tế – Khoa Chính trị, Truyền thông và Triết học – Đại học La Trobe, Úc)

Cần tiếp tục lên án hành vi bá quyền của Trung Quốc

Tình hình Biển Đông vẫn xấu đi - ảnh 6

ẢNH : NVCC

Về mặt ngoại giao, Nhật Bản, Mỹ và G-7 đều đã chỉ trích các hành vi Trung Quốc trong các tuyên bố và thông cáo chung.
Đã 5 năm kể từ khi quyết định hành động của PCA bác bỏ những công bố chủ quyền lãnh thổ của Trung Quốc tại Biển Đông. Bất chấp điều đó, Trung Quốc thiết kế xây dựng và sau đó quân sự chiến lược hóa những hòn đảo tự tạo và sử dụng giải pháp “ vùng xám ” để rình rập đe dọa những nước khác. Về mặt pháp lý, 1 số ít vương quốc và những tổ chức triển khai siêu quốc gia như Mỹ, Pháp, Đức, Anh và EU đã đệ trình những văn bản lên Liên Hiệp Quốc để phản đối hành vi và công bố chủ quyền lãnh thổ của Trung Quốc ở Biển Đông. Về mặt ngoại giao, Nhật Bản, Mỹ và G-7 đều đã chỉ trích những hành vi Trung Quốc trong những công bố và thông cáo chung .Tuy nhiên, việc liên tục triển khai những hoạt động giải trí như tiến hành lực lượng thủy quân đến hoạt động giải trí ở Biển Đông dựa trên pháp luật quốc tế cũng cần tăng cường, để liên tục phát đi tín hiệu rằng phần đông hội đồng quốc tế bác bỏ và không gật đầu hành vi bá quyền của Trung Quốc .

Thực tế, khó có việc các bên dễ dàng đạt được thỏa thuận, bởi một nguyên nhân quan trọng là chủ nghĩa dân tộc đang dâng cao ở Trung Quốc gây cản trở cho các thỏa thuận về Biển Đông. Trong tương lai gần, vấn đề Biển Đông sẽ khó được giải quyết nếu các bên chưa thể tìm được giải pháp chung đủ sức đảm bảo không bên nào bị mất mặt.

PGS Stephen Robert Nagy

( Đại học Cơ Đốc giáo quốc tế – Nhật Bản, Học giả tại Quỹ châu Á – Thái Bình Dương ở Canada )

You may also like

Để lại bình luận